Portret Ludwiki Minterówny w stroju z okresu żałoby narodowej

W drugiej połowie XIX wieku portret fotograficzny stał się konkurencją dla wizerunków malarskich i graficznych. Zdecydowała o tym cena, wierność przekazu i wprowadzenie zdjęć małego formatu zwanych wizytowymi. Wśród wczesnych warszawskich portretów wyróżniają się te z lat 1861–1863, czyli z okresu poprzedzającego wybuch powstania styczniowego i będące manifestacją uczuć patriotycznych. Przedstawiają one kobiety i mężczyzn w strojach z okresu żałoby narodowej ogłoszonej po zabiciu przez wojsko rosyjskie pięciu uczestników manifestacji na Krakowskim Przedmieściu 27 lutego 1861: panie w czarnych toaletach i biżuterii o symbolice patriotyczno-martyrologicznej, jak krzyżyki z polskim orłem, broszki w formie korony cierniowej, bransoletki z kotwicą wykonane z drewna i metalu (złota biżuteria była przekazywana na skarb narodowy); panów w strojach ludowych lub historycznych, jak czamara i konfederatka. Takie stroje stały się obowiązujące wśród warszawiaków aż do odwołania nakazu przez powstańczy Rząd Narodowy jesienią 1863 roku z powodu nasilających się represji ze strony zaborców.
Fotografie z okresy żałoby narodowej zamawiane były w znanych warszawskich zakładach fotograficznych – przede wszystkim u Karola Beyera jak ten albuminowy portret Ludwiki Minterówny naklejony na firmowy kartonik w bardzo wygodnym formacie carte de visite. Utrzymane były w podobnej konwencji i pełniły podwójną rolę: z jednej strony ważny był wizerunek danej osoby a z drugiej wyraźna manifestacja uczuć patriotycznych poprzez stosowny ubiór, dodatki o określonej symbolice i nastrój powagi. Tego typu portrety znalazły się w powszechnym obiegu, powielano je również w pozostałych zaborach. Wiele z nich zachowało się w rodzinnych albumach a skala zjawiska manifestowania polskości w ten sposób była powszechna, co świadczy o popularności tego nowego, bo istniejącego dopiero niecałe trzydzieści lat, medium. Jest to także przykład wykorzystania po raz pierwszy fotografii do celów propagandowych.
Portret nieznanej młodej kobiety w stroju z okresu żałoby narodowej wykonany w atelier Karola Beyera jest prezentowany w Gabinecie Fotografii.

Anna Topolska