Fajka złożona - główka

Zwyczaj używania tytoniu w Polsce pojawił się pod koniec XVI wieku, prawdopodobnie dzięki zawijającym do polskich portów angielskim statkom kupieckim. Do upowszechnienia tytoniu z pewnością przyczynili się wędrowni szkoccy kramarze, których w swoim wierszu z drugiej połowy XVII wieku opisuje Jakub Trembecki: „O brzydcy śmierdziuchowie, którzy takie smrody / Zbywacie ludziom, godni śmierdzącej nagrody, / Żeby was pod wychodki za nogi wieszano! / A jak wy na tabakę, tak też na was szczano”.

Prezentowany przedmiot to główka fajki tzw. złożonej, czyli wykonanej z dwóch odrębnych części – z główki oraz cybucha z ustnikiem i to odróżnia ją od fajek holenderskich czy angielskich, które wytwarzano w całości z jednego kawałka gliny – zarówno cybuch jak i główkę.

Opisywany rodzaj fajek pierwotnie zaczęto produkować na terenie Turcji, dlatego przyjęły one nazwę fajek stambułek. Produkt ten zaczął bardzo szybko upowszechniać się w Europie, zwłaszcza w jej wschodniej części i równie szybko zaczęto podrabiać go w różnych miejscach. Również na terenie Rzeczypospolitej powstały ośrodki produkcyjne, spośród których do najsłynniejszych należał ten znajdujący się w Staszowie.

Prezentowany egzemplarz jest najprawdopodobniej wyrobem lokalnym, warszawskim, na co wskazują prosta konstrukcja i uboga ornamentyka, a barwa polewy jest identyczna z tą, której używano do produkcji naczyń i kafli w XVIII i XIX wieku.

Tekst: Ewelina Więcek-Bonowska