Murarze

Murarze to socrealistyczny obraz Wojciecha Fangora przedstawiający klasyczny motyw tego okresu, czyli trójkę murarską na budowie. To grupa robotników przy pracy: dwóch z nich pracuje z nagimi torsami, jeden nosi luźną, niedbale udrapowaną koszulę. Scena została zatrzymana w migawkowym ujęciu: mężczyzna po lewej stronie kompozycji wylewa zaprawę, znajdujący się w centrum robotnik układa cegły, a pracownik stojący się z prawej strony przedstawienia je przynosi. U góry całość opływa błękitne niebo, u dołu – symetryczny, ceglany mur.

Obraz jest dobrym przykładem malarstwa Wojciecha Fangora z lat 50. – wyraziste kontury, nieznaczny światłocień i płaskie plamy barwne odwołują się do plakatowej estetyki i socrealistycznych wytycznych o zrozumiałym malarstwie, wykorzystywanych przez artystę w tym okresie. Fangor wierzył w socjalizm i kolektywny wysiłek wprowadzania dziejowych zmian. W rozmowie z Elżbietą Dzikowską wspominał: „Koniec wojny, zniszczenie Warszawy, walki ideologiczne w kulturze, socjalistyczny program odbudowy i przebudowy kraju, wszystko to było przeciwieństwem indywidualnego i samotnego zachwytu nad sobą i swoją sztuką. Wydawało mi się wówczas, że jest potrzebny centralnie kierowany wysiłek odbudowy. Zarzuciłem więc malarstwo indywidualne na rzecz propagandy”[1].

Prezentowana praca to jedna z jego pierwszych socrealistycznych kompozycji. Powstała w tym samym czasie co ikoniczne Postaci, które obecnie należą do kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi. Wraz z obrazem Wyzwolenie Fangor zaprezentował Murarzy na I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, która odbyła się w Warszawskim Muzeum Narodowym w marcu i kwietniu 1950 roku. Ekspozycja została uznana za konstytuującą dla polskiego socrealizmu, a prezentowany obraz bardzo szybko stał się jednym z najczęściej – obok Podaj cegłę Aleksandra Kobzdeja – komentowanych przedstawień trójki murarskiej przy pracy. Rok później na kolejnej Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki Wojciech Fangor zaprezentował nowe prace socrealistyczne: Lenina w Poroninie, za którego został uhonorowany drugą nagrodą, oraz Matkę Koreankę, bardzo entuzjastycznie przyjętą przez krytyków.

Do 1954 roku Fangor był jednym z najważniejszych twórców socrealizmu: wykonywał liczne plakaty i realizacje monumentalne, w tym znajdujące się na jednej ze ścian Muzeum Warszawy Kucie kos (MHW 28716). W tym samym roku poznał Stanisława Zamecznika i zaczął pracować z nim nad koncepcją pozytywnej przestrzeni iluzyjnej, która doprowadziła malarza do odejścia od figuracji na rzecz sensualnej abstrakcji.

[1]Sztuka i propaganda. Z Wojciechem Fangorem rozmawia Elżbieta Dzikowska, Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/rzezba/art14262541-sztuka-i-propaganda [dostęp: 13.10.2022].

Autorka opisu: Zofia Rojek