Object added to collection Object added to collection
Back Back

Małpka PM-ek

autorstwo nieznane

przed 1939

On view Gabinet Relikwii

Małpka „PM-ek” – zabawka-maskotka została odnaleziona pod koniec walk powstańczych, we wrześniu 1944 roku, w rozbitym warszawskim mieszkaniu w północnym Śródmieściu przez powstańców z Oddziału Osłonowego Wojskowych Zakładów Wydawniczych. Plutonowy podchorąży Adam Porawski „Adam”, kapral Krzysztof Porwit „Krzyś”, starszy strzelec Leszek Pawłowski „Adler” ofiarowali zabawkę-maskotkę koleżance z oddziału plutonowej – Wandzie Traczyk „Pączkowi”. Małpka otrzymała imię „PM-ek” na cześć pistoletu maszynowego Błyskawica, który należał do Pączka.
Po kapitulacji powstania warszawskiego właścicielka małpki zobowiązała się zdać broń. Podczas wymarszu do niewoli zabawka-maskotka była przyczepiona do plecaka. Służyła jako skrytka do przenoszenia drobiazgów, między innymi w ogonku „PM-ka” znalazły się medalik i krzyżyk podporucznik Janiny Kuleszy „Teresy” z Oddziału Osłonowego Wojskowych Zakładów Wydawniczych. Małpka była z Wandą Traczyk w obozie przejściowym w Ożarowie oraz w obozach jenieckich: Lamsdorf, Zeithain, Altenburg i Oberlangen. Zabawka służyła jako znak rozpoznawczy podczas kontaktów z jeńcami w niewoli.
Po wyzwoleniu obozu jenieckiego Oberlangen 12 kwietnia 1945 roku Wanda Traczyk z małpką znalazły się we Włoszech, a potem w Egipcie i Palestynie. Właścicielka kształciła się w Szkole Młodszych Ochotniczek przy 2. Korpusie Polskim generała Władysława Andersa. Na przełomie kwietnia i maja 1947 roku Wanda Traczyk, wraz z zabawką, wróciła do Polski. Zachowała małpkę jako relikwię tragicznych dni powstania i pobytu w obozach. Podczas spotkań kombatanckich „PM-ek” służył jako znak rozpoznawczy dla koleżanek i kolegów z oddziału. W maju 2018 roku Wanda Traczyk-Stawska wypożyczyła małpkę na kilka dni osobom niepełnosprawnym podczas strajku opiekunów osób niepełnosprawnych i ich podopiecznych w Sejmie.

Autor opisu: Julian Borkowski

  • Title: Małpka PM-ek
  • Artist: autorstwo nieznane
  • Date: przed 1939
  • Origin: Warsaw
  • Technique: machine sewing, hand sewing
  • Material: linen, felt, plastic, wire, sawdust, glass
  • Dimensions: whole: height 22,0 cm
  • Signatures: niesygnowana
  • Object type: zabawka, pamiątki II wojny
  • Inventory number: MHW 30681

The Museum team continuously develops the collection and updates the information about the objects. If you have additional knowledge about this object, please contact us by writing to the following e-mail address: kolekcje@muzeumwarszawy.pl.

References

  • Michalewicz I., Piwowarczuk M., Powstanie Warszawskie. Rozpoznani, Warszawa 2014

The Museum team continuously develops the collection and updates the information about the objects. If you have additional knowledge about this object, please contact us by writing to the following e-mail address: kolekcje@muzeumwarszawy.pl.